AY
Dünyanın tek uydusu ve ona en yakın gök cismidir. Ay’ın
Dünya'ya olan ortalama uzaklığı 384.000 km dir. Çapı ortalama olarak 3.500 km
olan Ay, bu büyüklüğü ile dünyanın 50 de biri kadardır.
Ay'da atmosfer yoktur. Hava ve su bulunmadığı için meteorolojik
olay görülmez.
Dünya, Güneş'in çevresinde hareket ederken Ay da
Dünya'nın çevresinde hareket eder. Dünya'nın Güneş'in çevresinde ve Ay'ın
Dünya'nın çevresinde hareketi sırasında izledikleri yörüngeler elips
şeklindedir.
1. Ay'ın Hareketleri
• Kendi ekseni etrafındaki hareketini 29.5 günde tamamlar.
• Dünyanın etrafındaki hareketini 29.5 günde tamamlar.
• Dünya ile birlikte, Güneş etrafındaki hareketini 365 günde
tamamlar.
• Ay'ın kendi ekseni etrafındaki hareket süresi, dünya çevresindeki
hareket süresine eşit olduğu için yeryüzünden, Ay'ın daima aynı yüzü görülür.
• Yeryüzünde güneş günü 24 saat olurken, ay günü 24 saat
50 dakika olarak gerçekleşir. 50 dakikalık farktan dolayı: Gel-git (Med-Cezir)
olayı her gün kıyılarda bir önceki güne göre 50 dakikalık gecikmeyle ortaya çıkar.
2. Ay'ın Evreleri
Ay Güneş'ten aldığı ışınları yansıttığından ve Dünya'nın
etrafındaki hareketinden dolayı farklı şekillerde görülmektedir. Ay'ın değişik
şekillerde görülmesine Ay'ın
evreleri denir.
I. Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde, Ay'ın
karanlık yüzü Dünya tarafında olur. Bu durumda Ay'ı göremeyiz. Ay'ın bu
evresine yeni ay denir.
II. Yeni Ay evresinden yaklaşık bir hafta sonra, Ay'ın Dünya'ya
bakan yüzünün yarısı görülür. Bu evreye ilk dördün denir.
III. İlk dördün evresinden yaklaşık bir hafta sonra,
Ay'ın Dünya'ya dönük yüzünün tamamı görülür. Bu evreye dolunay adı verilir.
IV. Dolun Ay evresinden yaklaşık bir hafta sonra, Ay'ın Dünya'ya
dönük yüzünün yarısı görülür. Bu evreye son dördün denir.
Son dördün evresinden yaklaşık bir hafta sonra Ay tekrar
yeni ay evresine geçerek düzenli olarak Ay'ın evreleri oluşmaya devam
Yeni ay ile
ilk dördün arasında Ay, Türk Bayrağı'ndaki hilalin farklı şekilleri olarak görülür.
Yani ince bir hilâl şeklinden,
yarım daire şekline doğru değişmeler gözlenir. Benzeri görünüm, son dördün ile yeni ay evreleri arasında da gözlenir.
3. Ay Tutulması
Dünya,
Güneş ile Ay arasına girerek, Ay'ın bütününü veya bir bölümünü gölgelerse ay tutulması meydana gelir.
4. Güneş Tutulması
Ay, Dünya
ile Güneş arasına girdiğinde Dünya'nın bazı yerleri güneş ışığı alamaz. Bu
duruma Güneş tutulması denir.